REUMATOLOGIA - jakie choroby leczy reumatolog

Reumatologia  to dziedzina medycyny, która zajmuje się diagnozą i leczeniem chorób układu kostno-stawowego, tkanki łącznej i tkanek miękkich. Zawierają się w nich schorzenia o charakterze metabolicznym, zwyrodnieniowym, autoimmunologicznym oraz zapalnym. Często są wywołane nieprawidłową reakcją układu immunologicznego, który zaczyna atakować i niszczyć własne tkanki, co prowadzi do stanów zapalnych i uszkodzeń w całym organizmie. Choroby reumatyczne atakują układ ruchu, a powikłania mogą również upośledzać działanie narządów wewnętrznych. Postępująca przewlekła choroba reumatyczna prowadzi do wycofania społecznego, niepełnosprawności chorego, a nawet do zagrożenia życia.

Jakie objawy towarzyszą chorobom reumatycznym?

Objawy, które mogą wskazywać na choroby reumatyczne i powinny skłonić do konsultacji i dalszej diagnostyki to:

  • ból mięśni, stawów, kości
  • intensywny i powracający ból występujący często w kilku stawach, często symetrycznych stawach
  • może występować stan podgorączkowy, obrzęk lub zaczerwienienie skóry
  • dolegliwości ze strony narządów jamy brzusznej, po wykluczeniu problemów gastrologicznych
  • odczucie porannej sztywności stawów
  • zniekształcenie lub opuchlizna stawów
  • trudność w poruszaniu, schylaniu
  • podwyższona temperatura skóry w obrębie stawu
  • problem z utrzymaniem przedmiotów w palcach
  • problem schylanie się, podnoszenie przedmiotów

Szacuje się, że w Polsce na choroby reumatyczne choruje 7-10 milionów osób. Najczęściej występujące choroby reumatyczne to:

Choroby zwyrodnieniowe stawów (spondyloartorozy)

Choroby zwyrodnieniowe są powszechnym następstwem ścierania chrząstki stawowej, która pokrywa powierzchnie kości tworzących stawy. Z wiekiem zużywanie stawów jest procesem naturalnym, jednak nadmierne ścieranie prowadzi do ich przedwczesnej degeneracji i ograniczenia ruchomości. Wtedy chrząstka staje się chropowata, ma nierówną powierzchnię i może dojść do jej całkowitego zaniku. Nadmierne przeciążenie stawów, w tym otyłość, dźwiganie ciężarów, wibracje, kontuzje mogą przyspieszać ten proces. Ścieraniu stawów sprzyjają również nieprawidłowości w budowie stawów (np. kolana koślawe, szpotawe), obciążenia genetyczne, przebyte urazy kostne i stawowe oraz niektóre choroby np. cukrzyca.

Najbardziej charakterystyczny objaw to silny, tępy ból, nasilający się po dłuższym staniu i chodzeniu oraz zniekształcenie obrysu stawu. Po obudzeniu pacjenci często odczuwają poranną sztywność stawów i potrzebują ok. 30 minut na ich “rozruszanie”.

Leczenie ma na celu zminimalizowanie dolegliwości i utrzymanie aktywnego trybu życia, gdyż odpowiednie postępowanie pozwala zapobiec niesprawności. Zawiera się w niej odpowiednia dieta, rehabilitacja, leczenie farmakologiczne, leki podawane dostawowo, w niektórych przypadkach konieczna jest również endoprotezoplastyka.

Zmiany zwyrodnieniowe mogą dotyczyć nawet połowy osób po 40. roku życia, najczęściej zlokalizowane są w:

  • stawach rąk (guzki Heberdena, guzki Boucharda)
  • stawach kolanowych (gonartroza)
  • stawach biodrowych (koksartroza)
  • stawach kręgosłupa (spondyloza)

 

Spondyloza kręgosłupa

Bóle kręgosłupa uznawane są za najczęściej występujące dolegliwości układu kostno-szkieletowego zgodnie z Ogólnopolskim programem profilaktyki przewlekłych bólów kręgosłupa na lata 2019 – 2023. Bardzo częste odczuwanie bólu w odcinku lędźwiowo-krzyżowym w Polsce dotyczy 23% osób w wieku około 40 lat. Wśród przewlekłych bólów kręgosłupa dużą grupę stanowią chorzy z tzw. zapalnym bólem kręgosłupa, który jest charakterystyczny dla spondyloartropatii.

Spondyloza kręgosłupa to dolegliwości spowodowane deformacją struktur kręgosłupa: kręgów, krążków międzykręgowych, trzonów kręgów, stawów międzykręgowych oraz więzadeł. Rozwija się z powodu odwodnienia tkanek, zmniejszonej sprężystości krążków, pogorszenia ich amortyzacji oraz przerostu kości lub więzadeł, tworzenia się kostnych narośli (osteofitów), może dotyczyć jednego lub kilku odcinków.

Główne objawy Spondylozy to promieniujący silny ból, uczucie sztywności pleców oraz ograniczenie ruchomości, mogą też występować:

  • spondyloza szyjna: sztywność karku i szyi, pogłębienie lordozy szyjnej, mrowienia, niedowłady i uczucie ciężkości rąk, zaburzenia widzenia, oczopląs, zawroty głowy, nudności
  • spondyloza piersiowa: zaburzenia mechanizmu oddychania, bólem promieniującym do łopatek i wzdłuż żeber, nasilający się podczas kaszlu
  • spondyloza lędźwiowa: obserwuje się m.in. zwiększone napięcie dolnych partii pleców z jednoczesnym osłabieniem ich siły, promieniujące bóle i parestezje do nóg, sztywność grzbietu, zaburzenie pracy jelit i układu moczowo-płciowego

Zmiany zwyrodnieniowe są także naturalną i typową konsekwencją starzenia się organizmu, ale na spondylozę cierpią nawet bardzo młodzi ludzie. Nieleczona powoduje coraz większą degenerację kręgosłupa i nasilenie objawów. Najczęściej ból zwiększa się po długim staniu, dźwiganiu ciężkich przedmiotów lub dużym wysiłku fizycznym.

Zmiany mogą również wywołać zwężenie kanału kręgowego, które w odcinku lędźwiowym daje objawy podobne do rwy kulszowej, może prowadzić do niedowładu kończyn dolnych, a nawet zaburzeń w kontrolowaniu oddawania moczu i stolca.

Celem leczenia jest zmniejszenie dolegliwości bólowych i innych objawów, spowolnienie postępu choroby oraz poprawa sprawności pacjenta. Zmiany, które już nastąpiły w kręgosłupie, są niestety nieodwracalne.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Choroba autoimmunologiczna- zwana kiedyś gośćcem, która dotyka około 350 tys. Polaków. Zazwyczaj pojawia się w wieku 25-50 lat, trzy razy częściej chorują kobiety. Charakterystyczne dla RZS dolegliwości to poranna sztywność, która trwa co najmniej godzinę oraz występujące symetrycznie stany zapalne w stawach.

Pojawiają się również objawy ogólne: zmęczenie, gorączka, bóle mięśni. Przebieg choroby jest zróżnicowany, występują w niej okresy zaostrzeń, naprzemiennie z okresami remisji objawów.

Początkowo dochodzi do stanu zapalnego błony maziowej, który prowadzi do jej przerostu i pogrubienia, a następnie błona odcina chrząstkę stawową od substancji odżywczych zawartych w płynie stawowym. Następnie dochodzi do uszkodzenia tkanek okołostawowych: torebek stawowych, ścięgien i więzadeł.

Choroba w dalszym procesie atakuje również inne układy, których dysfunkcje mogą również stanowić zagrożenie życia:

  • szybki rozwój miażdżycy i osteoporozy- ryzyko zawału, niewydolności serca oraz złamań osteoporotycznych jest znacznie podwyższone,
  • serce- ryzyko uszkodzenia zastawek czy zapalenia osierdzia,
  • płuca- może powodować zapalenie płuc,
  • nerwy- powikłania związane z uciskiem na rdzeń kręgowy, objawy zaburzenia czucia, mrowienia, drętwienia lub niedowładu kończyn.

Nie znane są przyczyny choroby, natomiast znamy czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia RZS: genetyczne, palenie papierosów, stres oraz zaburzenia układu odpornościowego.

Leczenie obejmuje zarówno farmakoterapię, jak również rehabilitację oraz ćwiczenia w domu, które mają na celu zahamowanie postępu choroby i niepełnosprawności pacjenta.

Osteoporoza

Osteoporoza zaliczana do chorób cywilizacyjnych to przewlekła, metaboliczna choroba szkieletu, charakteryzująca się postępującym spadkiem masy kostnej prowadzącą do zwiększonej podatności na złamania. Największym zagrożeniem jest podatność osób chorych na złamania, które mogą wystąpić nawet przy niewielkich urazach. Złamania osteoporotyczne występują najczęściej w obrębie: kości kręgosłupa, przedramienia oraz kości szyjki udowej.

Według danych Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji na osteoporozę w Polsce choruje ok. 2 mln osób, a tylko 10% chorych jest leczonych. Na osteoporozę w Polsce cierpi około 25 % kobiet i 13 % mężczyzn po 60.roku życia.  Ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie u kobiet po menopauzie ( choruje co trzecia kobieta).

Przez długi czas osteoporoza przebiega bezobjawowo, ale kiedy ubytek kostny jest już duży, pojawiają się objawy:

  • bóle kości długich i złamania
  • garb starczego (nadmiernej kifozy piersiowej)
  • obniżenie wzrostu (złamania kompresyjne kręgów)

Jakie czynniki sprzyjają zrzeszotnieniu kości?

  • dieta uboga w wapń, białko, witaminę D, niedożywienie
  • stosowanie używek: palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu
  • niska aktywność fizyczna
  • mała ekspozycja na światło słoneczne (witamina D)
  • niedobór estrogenu u kobiet i testosteronu u mężczyzn
  • czynniki genetyczne
  • niska masa ciała
  • wiek, szczególnie narażone osoby po 65 r.ż.
  • choroby tj.: cukrzyca i reumatoidalne zapalenie stawów

Osteoporoza wtórna jest wynikiem stosowania niektórych leków (np. sterydów) lub chorób współwystępujących tj.: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, niedoczynność przysadki, kamica nerkowa, zespół Cushinga.

Profilaktyka polega na usuwaniu czynników ryzyka, w tym uzupełnianiu niedoborów żywieniowych poprzez suplementację wapnia, witaminy D i białka. Bardzo ważna jest aktywność fizyczna tj. spacery, pływanie, codzienna gimnastyka, która wpływa na wzmocnienie kości i mięśni, a także korzystanie z kąpieli słonecznych.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK)

Zwana także chorobą Bechterewa przewlekła choroba kręgosłupa, stawów krzyżowo-biodrowych oraz przyległe do nich tzw. tkanki miękkie (więzadła, przyczepy mięśni, torebki stawowe). Proces zapalny z nieznanej przyczyny, obejmuje stawy kręgosłupa, stawy obwodowe prowadzi do sztywności stawów i tworzenia zrostów między trzonami kręgosłupa. Wraz z upływem czasu choroba powoduje trwałe usztywnienie kręgosłupa i ograniczenia jego ruchomości, a choroba powoduje uciążliwy ból.

Najczęściej występuje u mężczyzn między 16 – 35 rż., prowadzi do tworzenia się zespoleń kostnych i postępującego ograniczenia ruchomości kręgosłupa. Objawy mogą obejmować:

  • zapalny ból w dolnej części kręgosłupa, promieniujący do pośladka i tylnej części nogi,
  • ból pojawiający się w nocy lub rano, nie ustępujący w spoczynku, może wybudzać ze snu
  • usztywnienie kręgosłupa w godzinach porannych, ból ustępuje ustępuje w ciągu dnia lub pod wypływem wysiłku lub ćwiczeń
  • stan zapalny może rozprzestrzeniać się na coraz wyższe partie kręgosłupa i prowadzić do ich usztywnienia
  • niemożliwość wykonywanie ruchów takich jak zgięcie, prostowanie, rotacje, skręty w żadnym z odcinków kręgosłupa
  • charakterystyczna sylwetka z przykurczami w stawach biodrowych i kolanowych, pochylenie tułowia do przodu
  • choroba może zajmować także inne stawy (np. biodro, kolano) oraz różne narządy (m.in. oczy, serce i płuca).

 

W Centrum Medycznym Biovena Ożarów Mazowiecki konsultacje reumatologiczne dla osób dorosłych realizuje lek. Katarzyna Pirko-Kotela.